Yanılgı Serisi: Akıllı Tasarım

Yapılan araştırmalara göre Kuzey ve Orta Avrupa ülkelerinde yaşayan insanların çoğunluğu için din artık önemsizdir. Gelişmişlik düzeyinin düşmesi ile birlikte inançlara olan bağlılık artmaktadır. Ancak istisnalar da mevcuttur. Bu örneklerin başında A.B.D. gelmektedir. Bu ülke vatandaşlarının çoğu için dinin halen etkin ve önemli olduğu yine araştırmalarla sabittir.

Tabi ki buradaki etkiden bahsederken ortaçağdaki gibi, din adamlarının dini kurallara göre yönettiği bir ülkeden bahsetmiyoruz. A.B.D. de dahil olmak üzere, bugün dünyanın gelişmiş ülkelerinin tamamında seküler (laik) anayasalar mevcuttur. Ama A.B.D.’de yapılan, “dinin kişinin hayatındaki önemi” temalı araştırmalarda sonuçlar Avrupa ortalamasının çok üzerinde çıkmaktadır. Neden böyle olduğu sorusunun cevabı daha detaylı tarihsel ve sosyolojik analiz gerektirmektedir ama burada değinmeyeceğiz

Neticede A.B.D.’de ortaya çıkan AT (Akıllı Tasarım), gelişmiş ülkelerde yaşayan ve modern hayat ile dini inançlarını bir arada sürdürmeye çalışan kesime hitap etmektedir. Devlet okullarında verilen akılcı ve bilimsel eğitimi alan gençler, yerleşmiş demokrasi sahibi gelişmiş toplumlarda bulunmayan “mahalle baskısından” da etkilenmediği için, Avrupa örneğinde görüldüğü üzere dini inançları geri plana atma eğilimindedir.

Gerçi, üç milyonu Katolik okullarında olmak üzere toplamda beş milyon öğrenciye aktif olarak binlerce okulda dini eğitim verilen A.B.D.’deki eğitim sistemi tartışmaya açıktır. Yine de yetiştirme tarzı ne olursa olsun, gazeteler, radyolar, televizyonlar vs. ile bilgiye ulaşmanın gittikçe kolaylaştığı 21. yüzyılda, insanları dogmalara inandırmak için bilimsel gerçekleri onlardan saklamak zor bir hal almıştır.

Dincilerin başına büyük dertler açan Evrim teorisi başta olmak üzere, dogmalarla çatışan çeşitli bilimsel teori ve tezleri çürütmek için, sözde bilimsel olarak savunulan AT, esasen yeni bir şey içermemektedir. Bilindik teolojik iddiaları, bilimsel diyalekt ile ambalajlayıp sunan AT, sadece hali hazırda kafası karışık insanların kendilerini kandırmasına yardımcı olmaktadır.

AT’ı savunanların, bunu bilimsel gibi göstererek inanılırlık kazandırmak, okullara ve ders kitaplarına sokmaya çalışmak, bilimsel tartışmalarda ciddi teorilere alternatif gibi sunarak propagandasını yapmak, gerçekleri bulandırmak ve çarpıtmak gibi amaçları olduğunu söyleyebiliriz.



Aslında niyet ne olursa olsun, AT’ı savunmak herhangi bir fikri savunmaktan biraz farklıdır. Orada, AT özelinde yaratılış ve tanrı savunulmaktadır.

Örneğin bir Yahudi ile bir Hıristiyan’ın karşı karşıya gelip “Hangi din doğrudur?” diye tartıştıklarını varsayalım. Büyük ihtimalle bir yere varılamaz, çünkü tartışma somut kanıtlara dayanmaz ve bilimsel akıl yürütme içermeyecektir. Çok düşük bir ihtimal olsa da, diyelim ki Yahudi inancından döndü ve Hıristiyan olmaya karar verdi. Bu noktada ne Musevilik tezi çökmüş olur, ne de Hıristiyanlık tezi ispatlanmış olur. Tek değişen, bir kişinin şahsi düşüncesinden ibarettir.

Şimdi de dünyanın düz olduğunu iddia eden biriyle, yuvarlak olduğunu iddia eden bir kişinin tartıştığını düşünelim. Günümüzde bize garip gelecek bu tartışma esasen gayet bilimseldir, çünkü somut kanıtlar ve bilimsel akıl yürütme ile net bir sonuca varılacaktır.

İlk örnekte iki bilimdışı tezin, ikinci örnekte de iki bilimsel tezin tartışıldığını varsaydık ve olası sonuçları değerlendirdik. AT ve Evrim örneğinde ise bilimdışı bir teori ile bilimsel bir teori karşılaştırılmaktadır ki bu baştan hatalıdır. Hıristiyanlık Museviliğe alternatif olabilir, Yuvarlak Dünya görüşü Düz Dünya görüşüne alternatif olabilir, ama AT Evrim’e alternatif olamaz. Çünkü Evrim kuramı bir inanç meselesi değildir, AT tezi de bilimsel değildir.

Astroloji Astronomi'ye, Simya Kimya'ya, Kocakarı İlaçları da Tıp'a ne kadar alternatif olabilirse; Akıllı Tasarım da Evrime o kadar alternatif olabilir. Francisco J. Ayala, Biyolog

Ancak AT’cıların amacı zaten bilime katkı sağlamak ya da bilimde devrim yapmak değildir. Onların olaya bakışı Yahudi-Hıristiyan örneğinde olduğu gibi, kişilerin düşüncelerini değiştirip kendi safına çekme şeklindedir. Yani amaç bir şeyi bilimsel olarak ispatlamak değil, sadece kişileri inandırmaktır.

Hedef kitlesi de, bilimsel veriler ışığında dini dogmaları sorgulama eğilimindeki insanlardır. Bu hedef kitle, bilimsel ve akılcı eğitimin dünyada yaygınlaşmasıyla hızla artmış ve dinle yapılan bu hesaplaşma ilk sonuçlarını yukarıda değinilen Avrupa örneği ile vermiştir.

Dinler kendi kutsal kitapları mevcut olduğu halde, yeni bir takım iddialarla desteklenme ihtiyacı hissetmiştir. Dini bilime uygun hale getirmek mümkün olmadığı için, bilim dine uygun hale getirilmeye çalışılmıştır.

Böylece ihtiyaç duyan insanlara, bilim-din çatışmasından kaçış yolu bulunmuş, AT’a bilimsel gerçek olarak inanıp, bilimin işlerine gelmeyen kısımlarını yok sayarak hayatlarını ve dinlerini sürdürme imkânı sağlanmıştır.

Elbette, bilimsel düşünceyi iyi kavramış kişiler üzerinde AT ve benzerleri etkili olamaz. Ama etkili olabildiği üç grup sayılabilir.

Birinci grup, inançlarını sürdürmek için AT gibi motivasyonlara ihtiyaç duyan, çelişkileri görebilecek kapasitesi olduğu halde, AT’ı savunmayı yukarıda belirtildiği gibi tanrıyı savunmanın bir biçimi olarak değerlendiren, bilerek ve isteyerek körü körüne inanan, iflah olmaz kişiler.

İkinci grup, en basit bilimsel kuramı dahi değerlendirebilecek formasyona sahip olmayan, başkaları tarafından kandırılan cahil kesim.

Ve tabi, okul çağındaki çocukları da üçüncü grup olarak adlandırabiliriz. Bu savunmasız grup üzerinden büyük bir kapışma, neredeyse yüz yılı aşkın süredir devam etmektedir.

Bu mücadelede önceleri; Hırıstiyanlık vs. Evrim olarak başlamış, daha sonra Yaradılış Bilimi vs. Evrim olarak devam etmiş, günümüzde de Akıllı Tasarım vs. Evrim olarak sürmektetir.

Yaşanan olaylar ve sonuçlarına baktığımızda, farklı isimler kullanarak Evrime bilimdışı alternatif yaratma çabalarına her aşamada darbe vurulmuş, çıkış yeri olan Amerika'da şu anda Akıllı Tasarım mahkeme kararlarıyla yasaklanmış durumdadır.

Aynı şekilde Avrupaya sızma çabaları da tespit edilmiş, Avrupa Konseyi 2007 yılında aldığı bir kararla üyesi 47 ülkenin devletlerini Yaratılışçılığın ve onun rafine hali AT’ın okullarda bilimsel disiplin olarak okutulmasını engellemekle yükümlendirmiştir.

AKPM'nin ‘Eğitimde Yaratılışçılığın Tehlikeleri’ Raporu

Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nin 'Eğitimde Yaratılışçılığın Tehlikeleri' başlıklı 1580 sayılı kararı: 04.10.2007.Strazburg 1. Bu raporun amacı bir inancı sorgulamak veya onunla savaşmak değildir -inanç özgürlüğü hakkı bunun yapılmasına izin vermez. Amaç, bir inancı bilim gibi göstermeye çalışan bazı eğilimlere karşı uyarıda bulunmaktır. İnanç ile bilimi birbirinden ayırmak gerekir. Bu, bir antagonizm meselesi değildir. Bilim ve inanç bir arada var olabilmelidir. Bu, inanç ve bilimi karşı karşıya getirme meselesi de değildir, ancak inancın bilime karşı gelmesini önlemek gerekir. 2. Bazı insanlara göre yaratılış, bir dini inanç konusu olarak, hayata bir anlam verir. Ancak Parlamenterler Meclisi, yaratılışçı fikirlerin eğitim sistemlerimiz içinde yayılmasının olası zararlı etkileri ve demokrasimiz açısından sonuçları nedeniyle endişe duymaktadır. Eğer dikkatli olmazsak yaratılışçılık, Avrupa Konseyi'nin ana kaygılarından biri olan insan hakları açısından tehdit halini alabilir. 3. Türlerin doğal seleksiyon yoluyla evrimleşmesinin inkârından doğan yaratılışçılık, uzun süre boyunca neredeyse sadece Amerikalılara özgü bir fenomendi. Bugünse yaratılışçı fikirler Avrupa'ya sızmaya başladı ve yayılışları Avrupa Konseyi üyesi birçok ülkeyi olumsuz etkiler hale geldi. 4. Çoğu Hıristiyan veya Müslüman olan günümüz yaratılışçılarının birinci hedefi, eğitim. yaratılışçılar fikirlerinin okulların bilim müfredatına eklenmesini sağlamaya kararlılar. Ancak yaratılışçılık bir bilimsel disiplin olduğu iddiasında bulunamaz. 5. Yaratılışçılar bazı bilgilerin bilimsel karakterini sorguluyor ve evrim teorisinin de diğerleri gibi, bir yorumdan öteye gitmediğini iddia ediyorlar. Bilim adamlarını, evrim teorisini bilimsel açıdan geçerli kılmaya yetecek kadar kanıt gösterememekle suçluyorlar. Buna karşın kendi iddialarının bilimselliğini savunuyorlar. Bunların hiçbiri objektif analize dayanabilir görüşler değildir. 6. Doğa, evrim, başlangıcımız ve evrendeki yerimize dair yerleşik bilgilere meydan okur nitelikteki düşünce modlarının büyümesine tanıklık etmekteyiz. 7. Çocuklarımızın kafasında kanaat, inanç ve ideallerle ilgili olan şeyler ile bilimle ilgili olan şeyler arasında ciddi bir karışıklık yaratılmasına dair gerçek bir risk bulunmaktadır. 'Her şey eşittir' tutumu ne kadar çekici ve hoşgörülü de görünse tehlikelidir. 8. Yaratılışçılığın kendi içinde çelişen birçok yönü vardır. yaratılışçılığın en son ve en rafine versiyonu olan 'akıllı tasarım' fikri, bir dereceye kadar evrimi reddetmez. Ancak daha incelikli bir yolla akıllı tasarım, kendi yaklaşımını bilimsel gibi sunmaya çalışmaktadır ki tehlike burada yatmaktadır. 9. Meclis, bilimin temel önem taşıdığında her zaman ısrar etmiştir. Yaşam ve çalışma koşullarında kayda değer gelişmeleri mümkün kılmış olan bilim ekonomik, teknolojik ve sosyal gelişmede de oldukça önemli bir unsurdur. Evrim teorisinin ilahi vahiylerle hiçbir ilgisi yoktur, bu teori gerçeklere dayanarak inşa edilmiştir. 10. Yaratılışçılık katı bilimsel kurallara dayandığını iddia eder. Oysa gerçekte yaratılışçılar üç farklı yöntem kullanır: tümüyle dogmatik savlar; bilimsel alıntıların çarpıtılarak kullanılması, bunların bazen göz alıcı fotoğraflarla sunulması; ve çoğunluğu bu konularda uzman olmayan ancak az çok tanınan bilim adamlarının desteği. yaratılışçılar bu yollarla uzman olmayanların ilgisini çekmeye çalışırlar ve bu kişilerin zihinlerine şüphe ve karmaşa tohumları ekerler. 11. Evrim, sadece insanların ve halkların evrimi gibi basite indirgenebilecek bir konu değildir. Evrim teorisinin yadsınması, toplumlarımızın gelişimi açısından ciddi sonuçlar doğurabilir. Tıbbi araştırmalarda AIDS gibi bulaşıcı hastalıklarla etkin şekilde mücadele etmek amacıyla sağlanan ilerlemeler, evrimin her ilkesi reddedildiği takdirde, imkânsız olacaktır. Evrim mekanizmaları anlaşılmazsa, biyoçeşitlilikteki belirgin azalmanın ve iklim değişikliğinin getirdiği risklerin de tam olarak bilincine varılamaz. 12. Modern dünyamız, önemli bir kısmı bilim ve teknolojideki gelişmelerden oluşan, uzun bir tarihe dayalıdır. Ancak bilimsel yaklaşımın hâlâ çok iyi anlaşılamamış olması, her türlü köktendincilik ve aşırılıkçılığın gelişmesini teşvik edebilir. Bilimin topyekûn reddi, hiç şüphesiz insan hakları ve sivil haklara yönelik en ciddi tehditlerden biridir. 13. Evrim teorisine karşı savaş, çoğunlukla aşırı sağ siyasi hareketlerle yakın bir ittifak içinde bulunan aşırı dinci hareketlerden kaynaklanmaktadır. yaratılışçı hareketlerin gerçek bir siyasi gücü vardır. Birçok olayda ortaya çıktığı üzere esasen yaratılışçılık savunucularından bazıları, demokrasinin yerine teokrasi getirmek istemektedir. 14. Ana tektanrılı dinlerin tüm lider temsilcileri çok daha ılımlı bir tutum benimsemiştir. Örneğin Papa Benediktus XVI, öncülü Jean-Paul II'nin yaptığı gibi, bugün bilimlerin insanlığın evrimindeki rolünü övmekte ve evrim teorisinin 'sadece bir varsayım olmakla kalmadığını' kabul etmektedir. 15. Bu nedenle toplumlarımız ve demokrasilerimizin geleceği açısından, evrimle ilgili tüm olayların bir temel bilimsel teori olarak öğretilmesi şarttır. Bu nedenle, diğer tüm teoriler gibi bilimsel araştırmalara karşı ayakta durabildiği sürece, başta bilimsel olmak üzere tüm eğitim müfredatında merkezi bir konumda yer almalıdır. Dirençli bakterilerin ortaya çıkmasını teşvik eden antibiyotiklerin reçetelerinin yazılmasından, böcek ilaçlarının aşırı kullanımı nedeniyle mutasyona uğrayan böcekler üzerinde bu ilaçların etkisini yitirmesine varıncaya kadar, evrim her yerde mevcuttur. 16. Avrupa Konseyi kültür ve din üzerinde eğitim verilmesinin önemini vurgulamıştır. İfade ve kişisel inanç özgürlükleri adına, yaratılışfikirleri de diğer her türlü teolojik pozisyon gibi kültürel ve dini eğitime bir katkı olarak sunulabilirler, ancak bilimsel saygınlık talep edemezler. 17. Bilim, entelektüel çabada yerini başka bir şeyin dolduramayacağı eğitim sağlar. Bir şeyin 'neden öyle olduğunu' açıklamaya değil, ne şekilde çalıştığını anlamaya çalışır. 18. Yaratılışçıların giderek artan etkisi araştırıldığında, yaratılışçılık ile evrim arasındaki münakaşanın entelektüel tartışma sınırlarının çok ötesine gittiği görülmüştür. Eğer dikkatli olmazsak Avrupa Konseyi'nin özünü oluşturan değerler, yaratılışçı köktendincilerin doğrudan tehdidine maruz kalacaktır. Çok geç olmadan tepki göstermek, Konsey parlamenterlerinin görevlerinin bir parçasıdır. 19. Parlamento Meclisi bu nedenle üye ülkeleri, özellikle eğitim makamlarını aşağıdakileri yapmaya çağırmaktadır: 19.1. Bilimsel bilgileri savunmak ve teşvik etmek; 19.2. objektif bilimsel bilgilerin yanı sıra bilimin temelleri, tarihi, epistemolojisi ve yöntemlerinin de öğretilmesini güçlendirmek; 19.3. bilimi daha anlaşılır, daha çekici ve günümüz dünyasının gerçeklerine daha yakın kılmak; 19.4. yaratılışçılığın evrim teorisiyle eşit seviyede bir bilimsel disiplin gibi öğretilmesine karşı çıkmak ve genel olarak yaratılışçı fikirlerin din haricinde herhangi bir disiplinin parçasıymış gibi sunulmasına direnç göstermek; 19.5. evrimin okul müfredatlarında temel bir bilimsel teori olarak öğretilmesini teşvik etmek. 20. Meclis, Haziran 2006'da Avrupa Konseyi'nin 27 Bilim Akademisi'nin evrimin öğretilmesine dair bir deklarasyonu imzalamasından memnuniyet duyar ve diğer akademileri de bu deklarasyonu imzalamaya çağırır.

ABD Mahkemesinin ‘Akıllı Tasarım’ Kararı

Tammy Kitzmiller vs. Dover Bölge Okulu Yönetimi Davası: 20.12.2005.Pennsylvania / A.B.D. Davalı okul yönetimi, 2004 yılında aldığı bir kararla, yönettikleri devlet okulundaki Biyoloji Ders Müfredatı içine, Evrimin yanı sıra Akıllı Tasarım teorisini sokar. Bunun üzerine Tammy Kitzmiller ve 10 öğrenci velisi okul yönetimini mahkemeye verir. Kırk gün süren duruşma sonunda Yargıç Jones 139 sayfalık kararında öğrenci velileri lehine, Akıllı Tasarım aleyhine karar verir. Karara itiraz edilmez ve dava sona erer. Akıllı Tasarım, ilgili okulun ders müfredatından çıkarılır. Okul yönetimi, velilere $1,000,011 (bir milyon dolar) tazminat öder. Basın tarafından da yakından takip edilen davayı anlatan bir belgesel film 2007 yılında çekilir. Bu davanın maddi ve manevi sonuçlarının, Amerika genelindeki diğer okullara örnek olacağı kamuoyu tarafından değerlendirilmiştir. Yargıç Jones’ın karar metninden bazı alıntılar: "AT (Akıllı Tasarım) ve onun dinsel doğası, gerek öğrenci gerek yetişkin olsun, objektif açıdan bakan herkes için kolayca fark edilebilirdir” (sayfa 24) "Akıllı Tasarım hareketi kendini dinsel argüman olarak tanımlamaktadır. Bunu destekler biçimde, önde gelen AT kuramcıları kendi argümanlarındaki tasarımcının Hıristiyanlıktaki tanrı olduğunu dile getirmektedir." (sayfa 26) "Mahkeme süresince ortaya sürülen kanıtlardan görüldüğü üzere AT, Yaradılışçılığa en az bir baba ve çocuğu gibi benzemektedir." (sayfa 31) "Kanıtların ezici çoğunluğu, AT’ın bir dinsel görüş olduğu ve sadece yaradılışçılığın yeniden adlandırılmış hali olduğu, bilimsel teori olmadığı yönündedir. " (sayfa 43) "Davalı okul yönetimi, Akıllı Tasarım’ın öğretilmediğini, sadece öğrencilerin haberdar edildiğini iddia etmişlerdir. Bu savunmaya katılmıyoruz.." (sayfa 46) "AT’ın doğruluğu veya yanlışlığı bir yana, AT’ın bilimsel olmadığına karar verdik. Bunun sebepleri: (1) Bilimde doğaüstü sebeplendirme yoktur. (2) AT’nin merkezindeki indirgenemez karmaşıklık argümanı, 1980’lerde benzer şekilde bir sözde bilim olan Yaradılış Bilimi’nde mevcuttur. (3) AT’ın Evrime getirdiği eleştiriler ve saldırılar, bilimsel çevreler tarafından çürütülmüştür." (sayfa 64) "Sözde teorinin dayandığı kitaptaki bazı bilgilerin eski ve hatalı olduğu, bu davada AT’ı savunanlar tarafından da tespit edilmiştir." (sayfa 86–87) "AT destekçileri, AT’nin kendisini değil, aslında çözümsüzlüğü ve kavgayı okullara sokmak istemektedir. Bu taktik şudur: İnandırabilirsek AT tutmuş olur, inandıramazsak en azından Evrim teorisini zayıflatır. AT hareketinin bilimsel düşünce gibi bir niyeti yok, sadece Evrimi yerinden etmeye çalışıyorlar.” (sayfa 89) "Sonuç olarak, okul yönetiminin gerçek niyetinin devlet okuluna dini sokmak ve geliştirmek olduğu, bunun da Anayasaya aykırı olduğu tespit ettik. " (sayfa 132) “Yaptığımız çalışmalarda, AT’ın bilim olmadığını, buna ek olarak, bu düşünce sisteminin tasarımcıdan bağımsız var olamayacağını, dolayısıyla dinsel olduğunu (…) Sonuç olarak, daha önce de belirttiğimiz üzere, bir devlet okulunda işlenen bilimsel bir derste, Evrime alternatif olarak AT’ı öğretmenin Anayasaya aykırı olduğuna karar verdik” (sayfa 138)