Din, bilim ve davranış normu

Mesele Darwin'den ibaret de değil. Bilimsel çalışmaların önem kazandığı toplumlar başta olmak üzere, bütün toplumlarda gözlenen bir olgudur bu.

Çatışma, yöntemdeki ve dünyayı algılayıştaki farklı yaklaşımlarla başlar. ‘Dinin işlevi nedir’ sorusuna verilecek yanıt da son derece önemlidir.

Dinin iki önemli işlevi vardır. Birincisi, ölüm muamması, insanın evrendeki yeri ve konumuna ilişkin aydınlanma ihtiyacıdır. Bilimdeki gelişmeler ne olursa olsun, dinin bu birinci işlevi önemini her zaman koruyacaktır. Bilim ve beşeriyet ne kadar gelişirse gelişsin, ‘Nereden geldim, nereye gidiyorum?’ sorusu hep sorulacak ve hiçbir zaman da bu soruya bilimsel bir yanıt verilemeyecektir.

Ama dinin bu dünyaya ilişkin ikinci bir işlevi vardır ki, asıl saldırıya maruz kalan da odur: Çevreyi denetlemek!

Evet, dinin var oluş nedenleri arasında doğaya ve yaşam koşullarına karşı insanın verdiği mücadele de yer almaktadır. Teknolojinin fazla gelişmediği dönemlerde pek çok işi Allah’a havale ederdik: Hastaların şifa bulması, düşmanın püskürtülmesi, yağmurun yağması.. ve daha yüzlerce sorundan kurtulmak için yapılacak şeyler belliydi: Dua okunur, büyü ve sihir yapılır, din adamlarının ve kutsal güçlerin desteğini sağlamak için kurbanlar kesilir, geleneksel törenler düzenlenirdi. Dünya büyülü bir yerdi.

Birinci işlevle ikinci işlev arasındaki ilişkiyi sağlayan mekanizmayı da ‘ahlak düzeni’ olarak niteleyebiliriz. Ahlak, büyük ölçüde, gücün ve iktidarın nasıl kullanılacağıyla ilgilidir. Din adamları (ki eskiden çoğu kez aynı zamanda dinin her iki işlevini de yerine getirirlerdi) binlerce yıl toplumsal davranış kalıplarının (ahlakın) en etkin belirleyicisi oldular.

Ama bu tablo hızla değişiyor. Gün geçmiyor ki dinin getirdiği kuralları zorlayan, yeni kurallara gereksinme olduğunu gösteren bilimsel teknolojik gelişmeler olmasın.

Modernist bir yaklaşımla, ‘Bilim geldi, dinler sona erdi’ demiyorum. Fakat, bilim ve teknolojideki gelişmeler dinlerin işlevlerinde kısıtlamaya neden olmaktadır.

Hızla değişen bir dünyada, değişmeyen kurallarla yaşamaya çalışmak, sorunları çözmediği gibi, yeni sorunların da doğmasına neden olur.

TÜRKER ALKAN
24/04/2009